Türk-İslam bilginleri: doğum sırasına göre 14 bilim insanı
Tablo, ders kitaplarında Türk-İslam bilim ve kültür tarihinin önde gelen isimleri olarak anılan 14 bilgini doğum yılına göre sıralar. Tarihler büyük ölçüde TDV İslâm Ansiklopedisi'ne dayanır. Orta Çağ bilginlerinin çoğunda doğum yılı kesin bilinmez; "doğumu y." (yaklaşık) işaretli değerler eserlerden ya da yaşlarından geriye hesaplanmış tahminlerdir. Yusuf Has Hacib'in yılı, Kutadgu Bilig'i 1069–70'te elli yaşlarında yazmasından çıkarılır. Kaşgarlı Mahmud için eski tahminler 1029–1038'i verirken yeni görüş 1008'i öne çıkarır; Yusuf Has Hacib ile sırası tartışmalı olduğundan oyunda kullanılmaz. Ali Kuşçu'nun yalnızca XV. yüzyıl başında doğduğu bilinir. Harezmî ve İbn Sînâ gibi bazı isimlerin kökeni tartışmalıdır; Türk-İslam bilim mirası içinde anıldıkları için listeye alındılar.
Bu listeyle oyna →Hangisi daha?Akıllı tahtada açGünün bulmacası
| # | Ad | Alan · bilinen eser | Doğum yılı |
|---|---|---|---|
| 1 | Harezmî | Matematik, astronomi · el-Cebr ve'l-mukābele · doğumu y. | 780 |
| 2 | Fârâbî | Felsefe, mantık, müzik · el-Medînetü'l-fâzıla · doğumu y. | 871 |
| 3 | Bîrûnî | Astronomi, coğrafya · el-Kānûnü'l-Mes'ûdî | 973 |
| 4 | İbn Sînâ | Tıp, felsefe · el-Kānûn fi't-tıb · doğumu y. | 980 |
| 5 | Kaşgarlı Mahmud | Dil bilimi · Dîvânu Lugāti't-Türk · doğumu tartışmalı | 1008 |
| 6 | Yusuf Has Hacib | Siyaset, ahlak · Kutadgu Bilig · doğumu y. | 1018 |
| 7 | Akşemseddin | Tıp · Mâddetü'l-hayât (bulaşıcı hastalıklar) | 1390 |
| 8 | Uluğ Bey | Astronomi · Zîc-i Uluğ Bey, Semerkant Rasathanesi | 1394 |
| 9 | Ali Kuşçu | Astronomi, matematik · Risâle fi'l-hey'e · doğumu y. | 1403 |
| 10 | Piri Reis | Denizcilik, haritacılık · Kitâb-ı Bahriyye · doğumu y. | 1470 |
| 11 | Mimar Sinan | Mimarlık · Selimiye Camii · doğumu y. | 1490 |
| 12 | Takiyüddin | Astronomi, mekanik · İstanbul Rasathanesi (1577) | 1526 |
| 13 | Kâtip Çelebi | Coğrafya, bibliyografya · Cihannümâ, Keşfü'z-zunûn | 1609 |
| 14 | Evliya Çelebi | Seyahat, coğrafya · Seyahatnâme | 1611 |
Türk-İslam bilginleri sıralama oyunu: ezberle, kendini test et
Bu sıralamayı ezberlemenin en kolay yolu oynamak. Bu listeyle oyna her turda listeden rastgele 5 madde getirir; sen doğru sıraya dizersin, her denemede doğru yerdekiler yeşile döner. Hangisi daha? modunda ise iki madde arasında hangisinin önce geldiğini tahmin edersin. Sınıfta akıllı tahtada da oynanabilir.
Sık sorulanlar
- Türk-İslam bilginleri kimlerdir?
- Ders kitaplarında en çok Harezmî, Fârâbî, Bîrûnî, İbn Sînâ, Kaşgarlı Mahmud, Yusuf Has Hacib, Uluğ Bey, Ali Kuşçu, Akşemseddin, Piri Reis, Mimar Sinan, Takiyüddin, Kâtip Çelebi ve Evliya Çelebi anılır.
- Cebirin kurucusu kimdir?
- Harezmî. 9. yüzyılda Bağdat'ta yazdığı el-Kitâbü'l-Muhtasar fî hisâbi'l-cebr ve'l-mukābele, cebiri ayrı bir bilim dalı olarak ele alan ilk eserdir; algoritma kelimesi de onun adından gelir.
- Hastalıkların mikropla bulaştığını ilk kim söyledi?
- Akşemseddin. Kendisine atfedilen Mâddetü'l-hayât'ta hastalıkların gözle görülmeyen canlılarla bulaştığını yazdı; bu fikir Avrupa'da Fracastoro'dan yaklaşık bir yüzyıl önceye denk gelir.
Kaynaklar
Başka listeler
İlk 20 element: atom numarasına göre sıralama, sembolleri ve grupları20 madde · Bilimİnsan vücudunun en uzun kemikleri: yetişkinde ortalama uzunluklar6 madde · Bilim16 Türk Devleti sırasıyla: kuruluş yılları ve kurucuları16 madde · TarihAfrika'nın en kalabalık ülkeleri: nüfusa göre ilk 1515 madde · DünyaAnadolu medeniyetleri: kronolojik sıralama ve yaklaşık tarihler8 madde · TarihAsya'nın en kalabalık ülkeleri: nüfusa göre ilk 1515 madde · DünyaHer gün yeni bir sıralama bulmacası
5 madde, tek doğru sıra, 6 hak. Ücretsiz ve üyeliksiz.
Bugünün bulmacası →