Türk anayasa tarihi: Sened-i İttifak'tan 1982 Anayasası'na kronoloji
İlk Türk anayasası 1876'da ilan edilen Kanun-i Esasi, bugün yürürlükte olan anayasa 1982 Anayasası. Anayasacılık hareketleri 1808'de Sened-i İttifak'la başladı.
| Sıra | Ad | Ayrıntı | Yıl |
|---|---|---|---|
| 1 | Sened-i İttifakPadişah ile âyanlar arasında; anayasacılığın ilk adımı sayılır | Padişah ile âyanlar arasında; anayasacılığın ilk adımı sayılır | 1808 |
| 2 | Tanzimat Fermanı3 Kasım 1839 · can, mal, namus güvencesi | 3 Kasım 1839 · can, mal, namus güvencesi | 1839 |
| 3 | Islahat FermanıGayrimüslimlere yeni haklar | Gayrimüslimlere yeni haklar | 1856 |
| 4 | Kanun-i Esasiİlk anayasa · I. Meşrutiyet | İlk anayasa · I. Meşrutiyet | 1876 |
| 5 | Kanun-i Esasi değişiklikleriII. Meşrutiyet sonrası; meclisin yetkileri arttı | II. Meşrutiyet sonrası; meclisin yetkileri arttı | 1909 |
| 6 | Teşkilat-ı Esasiye Kanunu1921 Anayasası · TBMM'nin ilk anayasası · kabul 20 Ocak 1921 · 23 madde | 1921 Anayasası · TBMM'nin ilk anayasası · kabul 20 Ocak 1921 · 23 madde | 1921 |
| 7 | 1924 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye Kanunu)Kabul 20 Nisan 1924 · 105 madde | Kabul 20 Nisan 1924 · 105 madde | 1924 |
| 8 | 1961 AnayasasıKabul 9 Temmuz 1961 · 157 madde | Kabul 9 Temmuz 1961 · 157 madde | 1961 |
| 9 | 1982 AnayasasıKabul 18 Ekim 1982, halkoylaması 7 Kasım 1982 · 177 madde | Kabul 18 Ekim 1982, halkoylaması 7 Kasım 1982 · 177 madde | 1982 |
Bu liste hakkında
Tablo, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan anayasal gelişmeleri tarih sırasıyla verir. Sened-i İttifak, Tanzimat ve Islahat fermanları anayasa değildir; ancak padişahın yetkisini sınırlayan ve hak tanıyan ilk belgeler olarak anayasacılık hareketlerinin başlangıcı sayılır. İlk yazılı anayasa 1876 tarihli Kanun-i Esasi'dir. Cumhuriyet döneminin anayasalarının kabul tarihleri ve madde sayıları Anayasa Mahkemesi'nin yayımladığı resmî metinlerden alındı; madde sayılarına geçici maddeler dahil değildir. 1982 Anayasası halen yürürlüktedir ve 7 Kasım 1982'de halkoylamasıyla kabul edilmiştir. Adında yıl geçen 1924, 1961 ve 1982 anayasaları oyunda cevabı ele vereceği için yalnızca tabloda yer alır.
Türk anayasa tarihi sıralama oyunu: ezberle, kendini test et
Bu sıralamayı ezberlemenin en kolay yolu oynamak. Bu listeyle oyna her turda listeden rastgele 5 madde getirir; sen doğru sıraya dizersin, her denemede doğru yerdekiler yeşile döner. Hangisi daha? modunda ise iki madde arasında hangisinin önce geldiğini tahmin edersin. Sınıfta akıllı tahtada da oynanabilir.
Sık sorulanlar
- Türkiye'nin ilk anayasası hangisidir?
- Osmanlı Devleti'nin ilk yazılı anayasası 1876'da ilan edilen Kanun-i Esasi'dir. Cumhuriyet döneminin ilk anayasası ise 20 Nisan 1924'te kabul edilen Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'dur; 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu ise Kurtuluş Savaşı sırasında TBMM'nin kabul ettiği ilk anayasadır.
- Halkoylamasıyla kabul edilen anayasalar hangileridir?
- 1961 Anayasası 9 Temmuz 1961'de, 1982 Anayasası 7 Kasım 1982'de halkoylamasıyla kabul edildi. Önceki anayasalar halkoylamasına sunulmamıştı: 1876 Kanun-i Esasi padişah tarafından ilan edilmiş, 1921 ve 1924 anayasalarını ise TBMM kabul etmişti.
- En kısa Türk anayasası hangisidir?
- 23 maddelik 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu. En uzun olanı 177 maddelik 1982 Anayasası.
Kaynaklar
- Anayasa Mahkemesi, Önceki anayasalar (resmî metinler) (yeni sekmede açılır)
- Anayasa Mahkemesi, 1982 Anayasası (yeni sekmede açılır)
- TDV İslâm Ansiklopedisi, Sened-i İttifak (yeni sekmede açılır)
- TDV İslâm Ansiklopedisi, Tanzimat (yeni sekmede açılır)
- TDV İslâm Ansiklopedisi, Islahat Fermanı (yeni sekmede açılır)
- TDV İslâm Ansiklopedisi, Kānûn-ı Esâsî (yeni sekmede açılır)
Her gün yeni bir sıralama bulmacası
5 madde, tek doğru sıra, 6 hak. Ücretsiz.
Bugünün bulmacası